ترکیه‌ای که تحت رهبری حزب عدالت و توسعه در سالهای ابتدایی قرن اخیر به یکی از مهمترین الگوهای توسعه و دموکراسی در کشورهای اسلامی تبدیل شده بود، در شش سال اخیر به کشوری بحران‌زا تغییر شکل داده است.

جنبش پارک گزی، کودتای نافرجام، سرکوب و دستگیری‌های گسترده، رکود اقتصادی و از دست رفتن ارزش پول ملی، تغییر قانون اساسی و انتخابات پی‌درپی باعث شده تا اسم عام فضای سیاسی و اجتماعی ترکیه از ثبات به تنش تغییر کند. با اعلام خبر ابطال انتخابات شهرداری‌ استانبول، فضای سیاسی پر تنش ترکیه دوباره شعله‌ور شده است.

ابطال انتخابات در استانبول، حقوقی یا سیاسی؟

ابطال نتایج انتخابات استانبول از سوی نهاد شورای عالی انتخابات در حالی که چند روز پیشتر، همین نهاد پس از بیش از دو هفته رسیدگی به روند نتایج، حکم به شهردار بودن اکرم امام‌اغلو کاندیدای مخالفین داده بود با اعتراضات گسترده‌ای مواجه شده است.

بسیاری از ناظران محلی و بین‌المللی، این حرکت شورای عالی انتخابات ترکیه را نه روندی حقوقی و عادلانه که تصمیمی دانسته که بر اثر فشارهای شدید حزب حاکم به رهبری رجب طیب اردوغان گرفته شده است.

از یک سو نهاد‌ها و مقامات کشورهای اروپایی با انتقاد از ابطال انتخابات، آن را گامی دیگر در تضعیف دموکراسی و حرکت به سمت یک “نظام دیکتاتوری” ارزیابی کردند که این می‌تواند در رابطه ترکیه با کشورهای اروپایی که در چند سال اخیر بسیار متشنج بوده است تاثیر مضاعفی گذاشته و از سویی دیگر واکنش بازارهای اقتصادی به این موضوع نیز بسیار منفی بوده و ارزش لیر ترکیه در برابر ارزهای معتبر جهانی بیش از پیش کاهش یافته است.

همچنین در داخل کشور نیز ابطال انتخابات شهرداری‌ها با اعتراضات گسترده‌ای از سوی جریان‌های گوناگون سیاسی مواجه شده است. در عین حال از نظر حقوقی مخالفین ابطال انتخابات اعلام کرده‌اند که در صورت ابطال شهرداری استانبول، از آنجا که شرایط یکسانی بر کل این انتخابات حاکم بوده است در صورت وجود شائبه هرگونه تخلف، انتخابات مناطق و محلات استانبول نیز شامل این تخلف بوده و نتایج انتخابات شهرداری مناطق و محلات نیز باید ابطال گشته و کل انتخابات در استانبول باید بار دیگر برگزار شود. در همین حال حزب جمهوری خلق به عنوان مهمترین حزب مخالف، در عین سیاسی و غیر حقوقی خواندن ابطال انتخابات، تقاضای ابطال کلی انتخابات مناطق شهرداری استانبول را به شورای عالی انتخابات داده است.

تحریم یا شرکت در انتخابات؟

از زمان ابطال انتخابات استانبول، دو گرایش عمده در میان مخالفان وجود داشته است، تحریم و یا شرکت مجدد در انتخابات ۲۳ ژوئن. گروه اول معتقدند که این ابطال برخلاف روح قانون اساسی ترکیه بوده و تنها بنا به امیال حزب حاکم و خارج از مجاری قانونی اتخاذ شده است و قبول این موضوع و شرکت مجدد در این انتخابات به نوعی مشروعیت بخشیدن به این رویکرد غیرقانونی و اعمال نفوذ آ ک‌ پ در نتایج انتخابات است.

این گروه از تحریم و کشاندن اعتراضات به خیابان حمایت می‌کنند. در اولین روز ابطال انتخابات نیز اعتراضات جسته و گریخته‌ای در محلات گوناگون استانبول صورت گرفت. اما پس از وقایع پارک گزی و کودتا و سرکوب‌های انجام شده، نهادها و فعالین مدنی ترکیه نیز از پتانسیل زیادی برای کشاندن این اعتراضات به سطح خیابان برخوردار نیستند و در واکنش به ابطال این انتخابات تظاهرات‌های محدودی در محلاتی در استانبول انجام پذیرفت اما این اعتراض‌ها حتی در خود استانبول و محلاتی که حزب جمهوری‌ خلق به صورتی سنتی در آن دارای نفوذ است نیز ادامه‌دار نبوده و فضای سیاسی دوباره از خیابان به سطح احزاب و روزنامه‌ها و فضای مجازی کشیده شده است.

گروه دوم که اکثریت مخالفان را در بر می‌گیرد، ضمن اعتراض به رویکرد شورای عالی انتخابات و غیر قانونی دانستن آن با این استدلال که با توجه به شرایط موجود، اعتراضات خیابانی به حزب حاکم و نهادهای امنیتی بهانه ای برای سرکوب خواهد داد، به استقبال انتخابات ماه آینده رفته و خود را برای این رقابت آماده می‌کنند. هرچند رویکرد پافشاری بر صندوق رای و دامنه‌دار نکردن اعتراضات خیابانی، ممکن است در دراز مدت باعث از دست رفتن بخش‌های رادیکال‌تر و جوان‌تر حزب جمهوری خلق شود اما در حال حاضر حضور در انتخابات به رویکرد اصلی مخالفان تبدیل شده است.

مخالفین با ایجاد هشتگ “روزهای خوب در پیش است” – شعار اصلی اکرم امام‌اغلو کاندیدای حزب جمهوری خلق که تا قبل از ابطال انتخابات شهردار استانبول به حساب می‌آمد- سعی در ایجاد پتانسیل قوی‌تری برای انتخابات پیش‌رو دارند.

منبع : BBC